Şema Terapi

Şema Terapi

Şema Terapi, Jeffrey Young tarafından geliştirilen, özellikle kronik ve tekrarlayan psikolojik sorunları ele almak için uygulanan bütüncül bir terapi modelidir.

Şema terapi, çocukluk ve ergenlik döneminde gelişen ve yetişkinlikte kişinin düşünce, duygu ve davranışlarını şekillendiren olumsuz inanç kalıpları (şemalar) üzerine odaklanır. Bu şemalar genellikle erken dönemde karşılanmayan duygusal ihtiyaçlar sonucu oluşur ve bireyin yaşamını olumsuz yönde etkileyebilir.

Temel Şemalar Nelerdir?
Young’a göre 18 temel uyumsuz şema vardır.

1. Terk Edilme / İstikrarsızlık
🔹 Temel inanç: “Yakın olduğum insanlar beni eninde sonunda terk eder.”
🔹 Sonuç: İlişkilerde kaybetme korkusu, bağımlılık veya aşırı kaçınma.
2. Kuşkuculuk / Kötüye Kullanılma
🔹 Temel inanç: “İnsanlar bana zarar vermek, beni kandırmak veya kullanmak ister.”
🔹 Sonuç: Güvensizlik, sürekli tetikte olma, yakın ilişkilerden kaçınma.
3. Duygusal Yoksunluk
🔹 Temel inanç: “Kimse beni gerçekten sevemez ya da duygusal olarak desteklemez.”
🔹 Sonuç: Yakın ilişkilerde tatminsizlik, yalnızlık hissi.
4. Kusurluluk / Utanç
🔹 Temel inanç: “Ben sevilmeye layık değilim, kusurluyum.”
🔹 Sonuç: Aşırı öz eleştiri, reddedilme korkusu, ilişkilerde geri çekilme.
5. Sosyal İzolasyon / Yabancılaşma
🔹 Temel inanç: “Ben hiçbir yere ait değilim.”
🔹 Sonuç: Toplumdan uzaklaşma, dışlanma korkusu, yalnız hissetme.
6. Bağımlılık / Yetersizlik
🔹 Temel inanç: “Ben kendi başıma hiçbir şey yapamam.”
🔹 Sonuç: Aşırı bağımlılık, karar vermekte zorluk.
7. Dayanıksızlık
🔹 Temel inanç: “Her an kötü bir şey olabilir ve ben baş edemem.”
🔹 Sonuç: Sürekli kaygı, panik, felaket senaryoları kurma.
8. Başarısızlık
🔹 Temel inanç: “Ben hiçbir konuda başarılı olamam.”
🔹 Sonuç: İş ve eğitimde başarısızlık korkusu, özgüven eksikliği.
9. Haklılık / Grandiyözlük
🔹 Temel inanç: “Ben diğer insanlardan daha üstünüm, kurallar bana işlemez.”
🔹 Sonuç: Empati eksikliği, benmerkezcilik, sınır tanımama.
10. Yetersiz Öz Denetim / Öz Disiplin Eksikliği
🔹 Temel inanç: “Kendimi kontrol etmek zorunda değilim.”
🔹 Sonuç: Erteleme, sorumluluk almaktan kaçınma, dürtüsellik.
11. Boyun Eğicilik
🔹 Temel inanç: “Eğer kendi ihtiyaçlarımı ortaya koyarsam, insanlar beni reddeder veya cezalandırır.”
🔹 Sonuç: Başkalarının isteklerine göre yaşama, bastırılmış öfke, pasiflik.
12. Kendini Feda
🔹 Temel inanç: “Başkalarının mutluluğu benim mutluluğumdan daha önemli.”
🔹 Sonuç: Kendi isteklerini ihmal etme, tükenmişlik.
13. Onay Arayışı / Dışsal Onay Bağımlılığı
🔹 Temel inanç: “Değerli olmak için başkalarının onayını almalıyım.”
🔹 Sonuç: Sürekli takdir arayışı, düşük özgüven.
14. Katı Standartlar / Aşırı Eleştirellik
🔹 Temel inanç: “Mükemmel olmalıyım, aksi takdirde değersizim.”
🔹 Sonuç: Mükemmeliyetçilik, aşırı eleştirellik, tükenmişlik.
15. Karamsarlık
🔹 Temel inanç: “Her şeyin kötü gitme ihtimali yüksek.”
🔹 Sonuç: Sürekli endişe, umutsuzluk, keyif alamama.
16. Duyguların Bastırılması
🔹 Temel inanç: “Duygularımı göstermek zayıflık belirtisidir.”
🔹 Sonuç: Soğukluk, duygularını paylaşamama.
17. Cezalandırıcılık
🔹 Temel inanç: “Hatalar affedilmez, insanlar cezalandırılmalı.”
🔹 Sonuç: Kendine ve başkalarına karşı acımasızlık.
18. Yüksek Başarı Yönelimliliği (Başarı Odaklılık)
🔹 Temel inanç: “Değerli olmak için sürekli başarılı olmalıyım.”
🔹 Sonuç: Stres, tükenmişlik, asla tatmin olamama.